para-1645687773.jpg

İşçiye Nakdi (Para) Olarak Ödenen Yardım Ayniye Çevrilebilir mi?
İşçiye yapılan yemek ve servis gibi aynî yardımın kaldırılıp yerine nakdî ödeme yapılması ya da tam tersi para olarak verilen yol ve yemek ücretinin kaldırılıp yerine işyerinde yemek verilmesi yahut otobüs bileti verilmesi mümkün müdür?

Toplu iş sözleşmeleriyle işçilerin mali ve sosyal hakları belirlenmekte, bu sosyal yardımlar para ( nakdi) olarak ödenebildiği gibi mal veya hizmet olarak ( ayni) da ödenebilmektedir.

Zaman zaman, ayni olarak ödenen yardımın nakdiye ya da nakdi olarak ödenen yardımın ayniye çevrilmesine yönelik işçi ya da işverenden talep gelebilmektedir.

Peki işçiye nakdi olarak ödenen yardım ayni ödemeye çevrilebilir mi?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2021/4643 E., 2021/8989 sayılı güncel Kararında; ‘kazanılmış hak’ ve ‘iş sözleşmesinde esaslı değişiklik’ kavramları ile daha önce nakdi olarak verilen yardımların ayni olarak ödenip ödenemeyeceği şu şekilde açıklığa kavuşturmuştur:

“4857 sayılı İş Kanunu’nun 22.maddesine göre, “ İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21 inci madde hükümlerine göre dava açabilir. Taraflar aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir. Çalışma koşullarında değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamaz.

Hukukun temel ilkelerinden birisi olan ahde vefa ilkesi gereğince taraflar, yaptıkları bir sözleşmeye, şartlar sonradan değişse dahi uymak zorundadırlar. Ahde vefa ilkesi, sözleşmenin taraflarından birisinin tek taraflı iradesi ile sözleşmenin içeriğini diğer tarafın aleyhine değiştirememesini gerekli kılmaktadır. İşçinin aldığı ücret miktarının düşürülmesi, ikramiyenin veya sosyal yardımın kaldırılması, işçinin işyeri organizasyonunda mevcut görevinden daha alt seviyedeki bir göreve atanması, çalışma koşullarının ağırlaştırılması gibi durumlar, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22 nci maddesi anlamında iş sözleşmesinin içeriğinin işçi aleyhine değiştirilmesi anlamına gelmektedir. Bu tür değişiklikler, yukarıda sözü edilen kurallar doğrultusunda ancak işçinin yazılı onayı ile yapılabilir. İşçinin açıkça onay vermediği esaslı değişiklikler işçiyi bağlamaz. Ücret indirimine dair esaslı değişikliğin işçi tarafından açıkça kabul edilmemesine rağmen ödeme döneminde daha az ücret ödenmesi, hatta bu ödemeye dair ücret bordrosunun işçi tarafından imzalanması durumunda dahi işçinin fark ücret isteme hakkı devam eder. (9. Hukuk Dairesi 2021/4643 E., 2021/8989 K.)

AYNİ NAKDİYE, NAKDİ AYNİYE ÇEVRİLEBİLİR

“İşçiye yapılan yemek ve servis gibi aynî yardımın kaldırılıp yerine ikamesi nakdî ödeme yapılması ya da tam tersi nakdî servis ve yemek ücretinin kaldırılıp ikame olarak işyerinde yemek verilmesi yahut otobüs bileti verilmesi, işverenin yönetim hakkı kapsamında olup, bu tür uygulamalar Medenî Kanun’un 2 nci maddesine aykırı olmamak koşuluyla esaslı değişiklik sayılmaz.” (9. Hukuk Dairesi 2021/4643 E. , 2021/8989 K.)

“Ancak nakdî yemek veya yol ücretinin niteliği değiştirilmeden miktarının azaltılması veya kaldırılması ise iş koşullarında esaslı değişiklik mahiyetinde olup değişikliğin geçerli olabilmesi için işçinin açıkça yazılı onayı gerekmektedir.” (9. Hukuk Dairesi 2021/4643 E. , 2021/8989 K.)

“Sosyal yardımın, işverenin tek taraflı kararı ile niteliği değiştirilmeden miktarının düşürülmesi veya ödenmemesi, esaslı değişiklik sayılacağından buna yazılı onay vermeyen işçiye talep hakkı verecektir.” (9. Hukuk Dairesi 2021/4643 E. , 2021/8989 K.)

SONUÇ

Yargıtay, iş kanunundaki esaslı değişiklik kavramı üzerinde durmuş; işçinin aldığı ücret miktarının düşürülmesi, ikramiyenin veya sosyal yardımın kaldırılması, işçinin işyeri organizasyonunda mevcut görevinden daha alt seviyedeki bir göreve atanması, çalışma koşullarının ağırlaştırılması gibi durumların 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. Maddesine göre iş sözleşmesinin işçi aleyhine değiştirilmesi anlamına geleceğin vurgulamıştır. Bu tür değişikliklerin, ancak işçinin yazılı onayı ile yapılabileceği belirtilmiştir.

Yargıtay, işçiye yapılan yemek ve servis gibi aynî yardımın kaldırılıp yerine nakdî ödeme yapılması ya da tam tersi nakdî servis ve yemek ücretinin kaldırılıp yerine işyerinde yemek verilmesi yahut otobüs bileti verilmesinin ise, işverenin yönetim hakkı kapsamında olduğu, bu tür uygulamaların iş sözleşmesinde esaslı değişlik sayılmayacağına ve dolayısıyla işçinin yazılı onayının aranmayacağına hükmetmiştir.

Ancak nakdî yemek veya yol ücretinin miktarının azaltılması veya kaldırılması ise iş koşullarında esaslı değişiklik olup, değişikliğin geçerli olabilmesi için işçinin açıkça yazılı onayı gerekmektedir. Aksi halde geçersizdir.

Yine sosyal yardımın, işverenin tek taraflı kararı miktarının düşürülmesi veya ödenmemesi, esaslı değişiklik sayılacağından işçinin yazılı onay vermemesi halinde geçersiz olacaktır.

# nakdi, ayni yemek, nakdi yemek, ayni, ayni yol, nakdi yol, yargıtay, 2022, 2021, işçi, personel, ücret, fesih, iş kanunu, esaslı değişiklik, yol, işveren,
 
Üst